Kunst als tegendraadse drijfveer

Woensdag 9 oktober 2019 is er een aanslag geweest bij de synagoge in Halle (Duitsland), waar een dienst gaande was in verband met het grootste Joodse feest: Yom Kippoer (Grote Verzoendag).

Geweld en afbraak liggen telkens op de loer.

Waarom? Ik denk wel eens, dat onverdraagzaamheid, gekte en geweld vreemde krachten zijn die op onheldere wijze worden aangewakkerd. Vroeger zag men de duivel erachter zitten. Misschien is dat nog zo gek niet. Maar onverdraagzaamheid en geweld zijn geen natuurkrachten: je moet er voor kiezen. En ik hoop van harte, dat niemand er meer voor zal kiezen. Maar wat er in het Midden-Oosten gebeurt – nu weer met de Turkse inval in het noordelijke gedeelte bij de Koerden in Syrië. Je wordt er haast wanhopig van.

En ondertussen vertellen Onno Blom en Jan Six op de televisie over Rembrandt – prachtig!

 

Dit weekend begint er een grote tentoonstelling in het Prinsenhof te Delft over Pieter de Hooch. In de veelheid van schilderijen is een Bijbels tafereel over de bevrijding van Petrus. Gevangenneming wordt doorbroken door een bevrijding.

De bevrijding van Petrus, schilderij (1650-1655) van Pieter de Hooch

( http://www.pubhist.com/w3718, Publiek domein)

Wat zou de Hooch nu hebben aangesproken in dat Bijbelverhaal (in het begin van Handelingen 12) over de gevangenneming en bevrijding van Petrus. Dat Petrus in de nacht voor het verhoor bij Herodes tussen twee soldaten, gebonden met twee ketenen en wachters voor de deur de slaap niet kon vatten? En dat hij vlak voor die moeilijke dag ‘s nachts door een engel bevrijd wordt? Dat de kerker Petrus niet kan houden, misschien? Of zou het de Hooch zijn opgevallen, dat Herodes net voor het Paasfeest bezig is Petrus gevangen te nemen en zich aan de gewoonte van de feestdagen aanpast door te wachten met het verhoor tot na het Paasfeest? En dat de Here God daarom dat uitstel aangrijpt om het een speciaal Pasen te laten worden voor Petrus? Gelijk Israël? Want Israël viert immers met Pasen, dat er die uittocht is geweest uit Egypte en er een bevrijdend eind is gekomen aan de slavernij in Egypte.

Je weet het niet, maar er moet wel iets zijn geweest, waardoor de Hooch zich geïnspireerd heeft gevoeld om dit schilderij te maken.

Wat mij opvalt, is dat de bevrijding, de keer in het noodlot, centraal staat.

Dat een boodschapper van God Zelf de bevrijder is. Dat je dus voor je eigen ogen de regie van God ziet – ons ten goede!

Dat is dus positief. Om het met woorden te zeggen uit de 70-er jaren: het is relevant.

In woorden van 2019: je hebt er wat aan, het werkt.

Dat God een weg weet waar wij geen uitweg meer zien? Zeker is, dat het een ongedachte en onverwachte bevrijding is, die bevrijding van Petrus.

Rembrandt van Rijn, De knielende Petrus,1631

in het Israel Museum te Jeruzalem.

‘De knielende Petrus’ van Rembrandt  is weer een heel ander schilderij. Het zou naar het Joods Historisch Museum komen in Amsterdam. Maar ze zijn in Jeruzalem zo bij de hand geweest om een garantie te vragen, dat het ook terug zal komen. De Nederlandse overheid kan die garantie niet geven. Want als iemand roept, dat dit schilderij roofgoed is en aan zijn familie behoort, kan er beslag op gelegd worden. Dus hebben ze in Jeruzalem besloten: dan gaat ‘de knielende Petrus’ niet naar Amsterdam.

‘De knielende Petrus’ heeft twee sleutels gekregen van Rembrandt, zelfs in de gevangenis. De kunstenaar heeft zijn Bijbel goed gekend. In de christelijke kunst is Petrus te herkennen aan sleutels. Omdat Jezus tegen hem heeft gezegd op dat mooie plekje in Caesarea Philippi, waar een bron van de Jordaan is: op deze petra (rots) zal Ik mijn gemeente bouwen en Ik zal aan jou de sleutels van het koninkrijk geven (Matteüs16:13-19). Herodes kan Petrus in de gevangenis stoppen, maar de sleutels gaan mee. En ziedaar: een ongekende voorbode van de onverwachte bevrijding. Niet op macht of geweld heeft God zijn koninkrijk gebouwd, maar op de goede geest van bevrijding, verzoening, verlossing en eeuwig behoud. En als het moet, kan het allemaal geschieden – ook op ongebaande wegen. Want geschieden zal het: God zal redding bieden, hoe dan ook.

Kunst als tegendraadse beweging om te verklappen, dat het anders kan.

Dat spreekt mij wel aan.

Ds. Wim Scheltens

Similar Posts